gedwongen sterilisatie en weggenomen kinderen

Hoewel Denemarken officieel excuses heeft aangeboden voor historische misstanden in Groenland, voelen veel Inuit zich nog altijd niet gehoord, laat staan vrij. Achter de façade van autonomie en subsidies gaat een systeem schuil van politieke controle, economische afhankelijkheid en diep menselijk leed dat generaties overspant.

Voor Amarok Petersen werd die realiteit pijnlijk tastbaar toen zij op 27-jarige leeftijd ontdekte waarom zij nooit kinderen zou kunnen krijgen. Artsen vonden een spiraaltje in haar lichaam waarvan zij niet wist dat het ooit was geplaatst. Het bleek te zijn ingebracht toen zij dertien was, zonder haar medeweten of toestemming, door Deense artsen. Het maakte deel uit van een bevolkingscontroleprogramma dat duizenden Groenlandse meisjes en vrouwen trof. Later bleek bovendien dat bij een operatie haar eileiders waren verwijderd, eveneens zonder duidelijke uitleg of instemming.

Denemarken heeft inmiddels excuses aangeboden voor decennia van gedwongen sterilisatie en een compensatieregeling ingesteld. Slachtoffers krijgen omgerekend zo’n 40.000 euro. Voor Petersen voelt dat bedrag als een tweede vernedering: een financiële afkoopsom voor een onomkeerbaar verlies. “Ze hebben mijn toekomst afgenomen,” zegt zij, “en verwachten nu dat ik dankbaar ben.”

De gedwongen sterilisaties stonden niet op zichzelf. Tussen de jaren vijftig en zeventig voerde Denemarken het zogeheten “Little Danes”-experiment uit, waarbij Groenlandse kinderen zonder ouderlijke toestemming naar Denemarken werden gestuurd voor adoptie of institutionele opvoeding. Doel was assimilatie: het vormen van ‘meer Deense’ burgers. Veel kinderen keerden nooit terug, families werden definitief verscheurd en culturele wortels doorgesneden.

Hoewel Groenland tegenwoordig formeel zelfbestuur kent, ervaren veel inwoners die autonomie als schijn. Denemarken bepaalt nog steeds het buitenlandse beleid en spreekt internationaal namens het eiland. Dat werd recent zichtbaar tijdens gesprekken in Washington, waar de Deense minister van Buitenlandse Zaken vrijwel het hele woord voerde, terwijl de Groenlandse vertegenwoordiging nauwelijks ruimte kreeg. Voor veel Groenlanders bevestigde dit wat zij al lang voelen: zij worden besproken, maar zelden geraadpleegd.

Die machtsverhouding vertaalt zich ook naar het dagelijks leven. In Nuuk en andere steden wonen veel gezinnen in verouderde, slecht geïsoleerde overheidswoningen, geplaagd door schimmel en hoge huurprijzen. Deense subsidies worden vaak gepresenteerd als bewijs van solidariteit, maar houden vooral een afhankelijk systeem in stand: lage lonen, hoge kosten en nauwelijks mogelijkheden om vermogen op te bouwen.

In de visserij, de ruggengraat van de Groenlandse economie, is die ongelijkheid schrijnend. Vissers vangen de vis, maar de verwerking en winst vinden elders plaats. Dezelfde vis die tegen bodemprijzen wordt opgekocht, levert na export en verwerking vele malen meer op. Voor velen is het een treffend voorbeeld van hoe Groenlandse rijkdom het eiland verlaat, terwijl de bevolking achterblijft.

De sociale gevolgen zijn zwaar. Alcoholisme, drugsgebruik, huiselijk geweld en één van de hoogste zelfmoordcijfers ter wereld tekenen een samenleving die worstelt met collectief trauma. Generaties zijn opgegroeid met het gevoel dat beslissingen over hun leven elders worden genomen, zonder inspraak of erkenning.

De hernieuwde Amerikaanse belangstelling voor Groenland – onder meer door uitspraken van president Donald Trump – roept ongemak op, maar ook iets anders: duidelijkheid. Niet omdat Groenlanders zich bij de Verenigde Staten willen aansluiten, maar omdat het pijnlijk zichtbaar maakt hoe beperkt hun eigen zeggenschap nog altijd is. Voor sommigen doorbreekt het een taboe; voor het eerst wordt openlijk gesproken over de machtspositie van Denemarken.

Onafhankelijkheid leeft breed in Groenland, al verschillen de meningen over het tempo en de haalbaarheid. Wat velen delen, is het gevoel dat het huidige systeem niet houdbaar is. De roep om zelfbeschikking gaat niet over geopolitiek of eigendom, maar over iets fundamentelers: gehoord worden, menselijk behandeld worden en zelf mogen beslissen over de toekomst.

Groenland is officieel autonoom, maar voor veel Groenlanders voelt het nog altijd als een kolonie met excuses, niet als een partner met gelijkwaardigheid. Zolang besluiten over hun land, lichamen en economie elders worden genomen, blijft die kloof bestaan – en daarmee het gevoel dat Groenland wordt besproken, maar nooit werkelijk wordt beluisterd.