Zazaca'nýn tarihsel geliþimi -1

Posted by Prof. Dr. Jost Gippert(neql) on July 15, 2010, 11:47:58

4 Mayýs 1996, Mannheim Zaza Kitap Þenliði’ndeki konuþmasý Çeviren: Hasan Dursun Kendimi sizlere kýsaca tanýtmak istiyorum: Adým Jost Gippert. Frankfurt Üniversitesi’nde Karþýlaþtýrmalý Dilbilim (Vergleichende Sprachwissenaschaft) profesörüyüm ve yaklaþýk bir yýldýr Zazaca ile de uðraþmaktayým. Bu dile yönelmeme burada hazýr bulunan bazý arkada- þlar neden oldu, bu vesile ile kendilerine yürekten teþekkür etmek istiyorum: Frankfurt ve çevresinde bu kadar enteresan bir dil olan Zazaca’yý konuþan epeyce bir kitlenin varolduð- una dikkatimi çektiler. Bunun üzerine kendileriyle birlikte yaklaþýk bir yýldýr bu dilin gramerini irdelemeye çalýþýyoruz. Ne yazýk ki henüz konuþmamý Zazaca yapabilecek düzeye gelemedim, bundan dolayý Almanca konuþmak zorundayým. Sunumun konusu, Ýranoloji bakýþ açýsýyla karþýlaþtýrmalý olarak Zazaca’nýn tarihsel geliþimi olacak. Zazaca’nýn Ýrani diller ile karþýlaþtýrýlarak irdelenmesi, onun Ýrani bir dil olmas ýndan dolayý mümkündür. Bunu açýklayabilmem için daha gerilere gitmem gerekecek. Her ne kadar bununla ilgisi az görünüyor olsa da, konuya büyük Pers Krallýklarý, Ahameniþler (Akamenidler) dönemine bir göz atarak baþlamak istiyorum. Bu sülaleden olan Büyük Kral Darius Ý.Ö. 522 yýlýnda Pers Kralliginin basina geçti. Pers Krallýðý Darius’tan önce de bu sülaleden kimseler tarafýndan yönetilmiþti. Ancak, Darius iktidarý ele aldýðýnda kendinden öncekilerden farklý olarak büyük bir anýt yaptýrdý ve bu anýtla kendisini yazýlý formda ebedileþtirdi. Þekil 1 geçen yüzyýlda resmedilip yayýnlanan Batý Ýran’daki Behistun’un büyük kaya yazýlarýný göstermektedir. Peki, bu anýtýn önemi nedir? O dönemlerde baþka krallar da kendilerine anýtlar yaptýrmýþlardý. Behistun Anýtý’nýn önemi ise, üzerinde Farsça yazý bulunan ilk anýt olmasýndadýr. Anýt, Ýrani bir dilin bizim için elle tutulabilir en eski sertifikasýný göstermektedir. Kullanýlan yazý çivi yazýsýdir. Þekil 2 yine kitabenin Farsça bölümünden kýsa bir özeti göstermektedir. Tekst üç dilde yazýlmýþtýr. Eski Farsça’nýn dýþýnda Babilce ve Elamca da yer almaktadýr. Bu diller Ýrani dil olmadý- klarý için üzerinde durmamýz gerekmiyor. Bununla þunu demek istiyorum: Darius bir Pers’tý ve onun döneminde konusulan Farsça, günümüz Ýran devlet dilinin önceki aþamalarýndan biri olan “eski Farsça”ydý. Yani modern veya yeni Farsça’nýn Ahameniþler zamanýnda, Darius dönemi de dahil olmak üzere, eski

Link: berdewame Nustê sýkle PDF'de ro.




Responses There are no responses to this message. « Back to index

Cewab Birusne-Cevap Yaz