Posted by Asmêno Bêwayir(akt) on 2/6/2011, 15:25:30
Zazaki de serba qese “kar / Schnee / snow” hirê varyanti estê:
Vewrý [fekê Çermug-Soyrege, Diyarbekýr)
Vore (vor) [Dêsým, Palo-Bingol]
Vare [Varto, Bingol, Pýlemoriye, Xýnýs]
Ni ki nia vacinê:
Vewrý varena
Vore varena
Vore vorena
Vare varena
Pers ita nuyo: ninu ra kamci oricinali rê nezdi mendo ke, mordem serba standardize býcêro (býgiro) ?
Diyalektanê Zazaki de xeylê vuriyaisê vengu estê. Kamci qese se vuriyo, pê qýyasê zonanê binu ra insan þikino veco meydan.
Irankiyo khan de no qese nia biyo: *vafrâ-
Kýrdaski: berf
Soranki: befr به فر
Farski: bärf برف
Se ke aseno, Soranki Ýrankiyê khani ra en nezdi mendo, çýra ke diftong –ef- nêvuriyo.
No diftong ni qeseu de ki esto:
7:
Zazaki: hewt ( > hawt > hot)
Kýrdaski: heft
Farski: häft هفت
Zazaki: kewtene (>kotene>kutene) [koka waxtê nýkay: kew- (>ku-)]
Kýrdaski: ketýn [koka waxtê nýkay: kev-]
Farski: käftän (endi nêvacino) كفتن
gýrewtene:
Zazaki: gýrewtene (> gýrotene> guretene)
Kýrdaski: gýrtýn
Farski: gereftän گرفتن
Zazaki de taê hetu de hona vanê “gýrewtýþ/gýrewtený”, uyo ke eslê xo ra en nezdiyo, yanê mý çým de gereke “gýrewtene” standart bo, waxtê nýkay ki “gên-”, subjontif de ki “býgir-” bo.
Fekê cori de taê dewanê Xozat, Kêði u Bingoli ra qeyr “g” kerdo “c”: cên; býcê/býci;
‘gýrewt’ ki biyo ‘gýrot’, dýma ‘guret’.
Xeylê qeseu de ki ý-o biyo u-e, coka ki ‘gýrotene’ biyo ‘guretene’
Ni qeseu de ki çüta vokalu ý-o biya u-e:
pýro: pure
týro: ture
mýloçýke: muleçýke (morcela)
mýþone: muþene
gýlor: guler
xýloke: xuleke
Jü ki qese serba “ayakkabý / schuh / shoe” (ma de vanê postal):
sewl > sol
Fekê Çermug-Soyrege de no varyant esto, isan gereke “sewl” býcêro.
Insan þikino,, zobina zonanê Irankiyu ra mýsal býdo, feqet netice serba Zazaki nêvurino. Diftongo ke Irankiyo khan de “-af-” biyo, Zazaki de veraneê xo –ew- beno.
Na biyaiye ki esta ke, no diftong –ew- taê feku de vuriyo, biyo –o-, -aw- ya ki –u-. En zêde fekê Palo-Bingoli, o ra dýme ki fekê Dêsými de no vuriyais kewto kar.
Mýsali:
Kewtene: kotene
Zewt: zawt, zot
Hewt: hawt, howt, hot
Çewt: çot
Hewn: hon
Hewr: hor
Emþew: emþo (ez vaci, her fek de endi biyo “emþo”, nae ver emþo standart bo)
Bêrime uncia qeseê ma “vewrý; vore; vare” ser. Se ke cor de izeh bi, Irankiyo khan de diftong –af- Zazaki de –ew- beno. Diftong –ew- taê feku de biyo –o-: Vore.
Nae ra ki “vafrâ-“ ra varyanto en khan Zazaki rê “Vewre” beno.
Peki, varyant “vare” de çýra “a” esto? Qeseanê binu de zêdewaxt eke vengo khan “a” biyo, vurino be “o”. Hama qese “vare” tek u jü istýsnao ke “o” biyo “a”. Sebebê xo ki nuyo ke waxtqese “varaene” de “a” ra tesir biyo, biyo zê harmoniya vengi. Yanê Dêsým de varyantê khani ra en nezdi Xozat-Vacuðe de vanê: “vore varena”. Feqet fekê cêri hetê tarýxi ra en formo khano: “vewrý varena”.
Fýkrê mý ki nuyo ke, serba areze u zelalbiyaena zonê nustene, ê grameri ki, “vewrý” nê, “vewre” bo.
Elaqa “varaene” (yaðmak, regnen, to rain) ebe “vewre” çina. Elaqa “varaene” ebe qese “varan (> varon)” (þiliye, yaðer) esta. Taê feku de vanê “varan vareno” (þiliye varena, yaðer vareno). “Þiliye” heni aseno ke Kýrdaskiyo, “Yaðer” ki Týrkiyo.
“Varan” Zazakiyo. Qese “varan” ni qeseu ra yeno pêra:
“var-” u peybend (sufiks) “-an”.
No peybend Farski de zaf kuno kar. “Varan” xas Zazakiyo, çýra ke veng “v” cý rê xaso. Nae no xusus ra zanenu ke, taê qeseê ke Zazaki de ebe “v” ver kenê cý, Partki u Avestki de ki ebe “v” biyê, la Farski u Kýrdaski de ebe “b” vanê.
Zazaki: Varan vara
Farski: bârân bârîd باران باريد
Kýrdaski/Soranki: baran bari
Na qesey rê standart nia vacino:
Varan vareno
Vewre varena
Asmêno Bêwayir
Message Thread
« Back to index